Demokrasi (İsl.)

 
 Zitierfähiger Link: Demokrasi (İsl.)  

(Alm. Demokratie)

Demokrasi modern devlet yönetimiyle ilgili siyasi bir kavramdır. Dev­letin yönetim organlarının belirlenmesinde ve karar alma süreçlerinde halkın doğrudan veya dolaylı söz sahibi olmasını esas alır. Seçme-seçilme hakkı ve sivil toplum yapılanmaları ile devletin karar alma organlarına katılım genel ilkedir. Devletin yönetiminde halkın egemen­liği hedeflenir. İslam belli bir devlet yönetim biçimi vaz etmemiştir. Her ne kadar Kur’an’a ve daha çok da Hz. Peygamber’in uygulamalarına atıflarda bulunularak İslam’da devlet ve devlet yönetimi konularında oluşmuş bir kültür olsa da bu kültürde bir birlik yoktur. İbâdiye ve Mutezile seçim esaslı yönetim taraftarıdır. Şîa imamet anlayışı gereği nasbı (tayin) esas alır. Ehl-i sünnet devletin kutsallığı ilkesinden hareket eder; önemli olan devlettir, yöneticisinin kim olduğu değil. Devlet baki, yöneticiler geçicidir. Bununla birlikte yöneticiye itaat genel prensiptir. Hz. Muhammed’in peygamber olarak yönetimdeki statüsü istisna edilir­se, ilk dört halifenin bir tür seçimle başa gelmiş olması İslam’ın demo­krasiye açık bir yönü olduğu tarzında yorumlanabilir. Emevîler’den itibaren hilafet ve saltanatın birleşmesi ve babadan oğula tevarüsü gele­neğinin başlaması ve yüzyıllar boyu devam etmesi, İslam’ın devlet yönetiminde bu uygulamayı esas aldığını göstermez. İslam dini esas itibarıyla devlet yönetiminin biçiminden çok işleyişiyle ilgilenir. İşleyişte hak, adalet, eşitlik gibi ilkeler öne çıkar. Bunun yanında istişare de önemli bir ilkedir. İstişare Kur’an’ın Hz. Muhammed’e, onun da görev­lendirdiği yöneticilere öğütlediği bir yönetim ilkesidir (Tirmizî, K. Fiten, 78 Bâb, no. 2266; Tirmizî, K. Cihâd, 35 B. Mâ câe fî’l-meşûra, no. 1714). Devlet yöneticilerinin halkoyuyla seçilmesi ve kararların alınmasında halkı temsil edenlerin söz sahibi olması; bu arada halkın sivil toplum örgütleri vasıtasıyla etkili olması İslam’ın temel kaynakları açısından reddedilecek yaklaşımlar değildir. Hz. Muhammed ümmetinin dalalet üzerine ittifak etmeyeceğini belirterek halkın ortak iradesini yüceltmiştir (İbn Mâce, K. Fiten, 8 B. es-Sevâdu’l-a‘zam, no. 3950).

Cemal Tosun

İlişkili girdiler

This post is also available in German and English.