Kültür (Hrst.)

 
 Zitierfähiger Link: Kültür (Hrst.)  

(Alm. Kultur)

Kültür kavramından insanın, öz varlığını, doğal ve toplumsal çevresini başlangıçta sahip olduğu saf doğal durumunu aşarak akıl yetisinin olanaklarıyla biçimlendirme yeteneği, ödevi ve icraati anlaşılır. Daha dar anlamda kültür tinsel, teknik ve sanatsal yapıtların tümünü ya da sadece belirli bir bölge ya da devirsel bağlamdaki (ör. antik Yunanistan kültürü, Amazon Kızılderilileri kültürü) adetlerini ifade eder. Kültür ile din arasındaki ilişki farklı iki bakış açısıyla betimlenebilir. Bir yandan dinin kendisi kültürün bir parçasıdır, çünkü din onu taşıyan öznelerin tinsel dünya-biçimlendirmesi tarafından yaratılır ve önemli ölçüde bunun tarafından birlikte belirlenir. Diğer yandansa din kültür için tetikleyici bir işleve sahip olabilir, üstelik iki şekilde. Birincisi; belirli dinsel tasarımlar, kurallar ve yasaklar bir kültürün ilkesel ve somut görünümlerine etkide bulunur; örneğin özgül bir hıristiyan ya da İslami (dinsel) mimarînin doğmasında bu durum açıkça görüldüğü gibi. Bir başka çok daha önemli bir anlamdaysa, insanların belirli bir dinsel ön-anlayışı sadece insanları kültür yaratmaya yönlendirip onları buna teşvik edebilir. Bu durum, birincil olarak Eski Ahit’teki yaratılış haberinde açıklanan hıristiyan insan anlayışı bağlamında açıkça görülür. Sözü edilen haberde insan Tanrı’nın sureti olarak nitelendirilir (Yaratılış 1:26); Tanrı ile bu suret özdeşliği, insana zorunlu olarak “Yeryüzünü kendine tâbi kıl” şeklindeki tanrısal görevi (Yaratılış 1:28) yükler ki bu da açık ve seçik bir biçimde insanın kültür için yaratılmış bir varlık olduğu anlayışını içerir. Hıristiyanlık bu kökenler bağlamında tüm kültür icraatlerini – hıristiyan-olmayan kökene de sahip olsa – ilkesel olarak olumlu değerlendirir. Kitab-ı Mukaddeshıristiyan din tarihindeki gelişme sürecinde her  bir insanın kişisel haysiyeti giderek daha merkezi bir önem kazanmıştır; öyle ki, diğer tüm kültür ürünleri bu öneme atıfta bulunurlar, anlam ve meşruluklarını bu önemden alırlar. Bu, İsa örneğinde hatta o kadar ileriye gitmiştir ki, İsa dinsel tapınmanın kült nitelikli Şabat kurallarını dahi cemaatindeki insanların ihtiyaçlarına göre sıralandırmıştır (Markos 2,27). İnsan haysiyetine bu denli yoğunlaşma, Hıristiyanlığın en önemli kültür icraati olarak görülebilir.

MARTIN THURNER

İlişkili girdiler

This post is also available in English.