Teslis (İsl.)

 
 Zitierfähiger Link: Teslis (İsl.)  

Hıristiyanlıkta Tanrı’nın Baba, Oğul ve Kutsal Ruh olmak üzere üç kişilikte mevcut olduğu inancıdır. Teslis kelimesi hıristiyan kutsal kitabının hiçbir yerinde açık biçimde geçmemekle birlikte, İncil’deki “Baba, Oğul ve Kutsal Ruh adına vaftiz edin.” (Matta, 28/19) ifadesi teslise dayanak olarak gösterilmektedir. Bu kavram, 4. yüzyılda hıristiyan Tanrı tasavvurunun odak noktası haline getirilmiş ve düzenlenen konsüllerde teslisi oluşturan unsurların/kişilerin (Baba, Oğul ve Kutsal Ruh’un) Tanrılığına karar verilmiştir. Bu üç unsurun/kişinin aynı Tanrı’yı oluşturduğunu ifade etmek için de üç hipostazlı (kişili, uknumlu) tek Tanrı tanımlaması kullanılmıştır. Grekçe bir terim olan hipostaz kelimesi var olma tarzı anlamına gelmekte ve Tanrı’nın üç var olma yahut etkin olma şeklini ifade etmektedir. Bu kelime, Arapçaya sıfat (görünüm) veya Grekçede şekil anlamına gelen gnome kelimesinden hareketle uknum olarak çevrilmiştir. İslam dini diğer dinlere kıyasla Hıristiyanlık ve hıristiyanlara özel bir yakınlık göstermekle birlikte, bu dinin en önemli kavramlarından biri olan teslis anlayışına sert eleştirilerde bulunmakta ve bu anlayışı benimseyenleri küfre düşmekle itham etmektedir. Nitekim Kur’an’da “ ‘Allah üçün üçüncüsüdür, üçten biridir’ diyenler küfre düşmüşlerdir. Oysa tek Tanrı’dan başka hiçbir Tanrı yoktur, sadece Tanrı vardır…” (Mâ’ide, 5/73) ifadeleriyle teslis anlayışı kesin bir dille reddedilmektedir. Hıristiyanlarca teslisin ikinci uknumu olarak kabul edilen Hz. İsa, Kur’an’da bir beşer ve peygamber olarak anlatılmaktadır: “Ey Hıristiyanlar,  dininizde aşırı gitmeyin; Allah hakkında sadece gerçeği söyleyin, Ona gerçek dışı şeyler isnat etmeyin. Meryem oğlu İsa Mesih (Allah’ın Oğlu değil) sadece Allah’ın elçisi… Ve O’ndan bir ruhtur. O halde… ‘Tanrı üçtür’ demeyin, … Şüphesiz ki Allah tek ilahtır. …” (Nisâ’, 4/171). Bu gerçek Hz. İsa’nın ağzından da dile getirilmekte ve onun; “Allah benim de sizin de Rabbinizdir. O’nu layıkıyla tanıyıp, yalnız O’na kulluk edin.” (Meryem, 19/36) şeklindeki ifadesine dikkat çekilmektedir. Kur’an’ın teslis inancına yönelik eleştirisinde, açık bir biçimde olmasa da, Kutsal Ruh yerine, Hz. Meryem’in teslisin unsurları içerisine dahil edildiği izlenimi doğmaktadır. Nitekim “Ey Meryem oğlu İsa, insanlara ‘Allah’ı bırakıp beni ve annemi de ilah edinin’ diye sen mi söyledin?” (Mâ’ide, 5/116)  ifadesinde teslisin  iki  unsuru olan  (Baba)  Tanrı  ve (Oğul) İsa yanında, üçüncü unsur olarak, Kutsal Ruh yerine Meryem’in adı zikredilmektedir. Ancak bu ifade, teslis eleştirisinden ayrı bir biçimde, hıristiyanların Meryem’e perestiş düzeyindeki sevgisinin bir eleştirisi olarak da yorumlanmaktadır.

MEHMET KATAR

İlişkili girdiler

This post is also available in English.